Döviz Dönüşüm Desteğinde Yeni Uygulamanın Esasları

16.10.2026'da yayımlanan Centrum Time dergimizin 27. sayısında yer alan bu makalemize ve diğer içeriklere buradan ulaşabilirsiniz.

Türkiye ekonomisinde yabancı para cinsinden işlemlerin yönetimi, özellikle son yıllarda para politikası ve makro finansal istikrar bakımından önemli bir düzenleme alanı haline gelmiştir. Zira, özellikle ihracat ve diğer döviz kazandırıcı faaliyetlerden elde edilen dövizlerin yurda getirilmesi, Türk lirasına dönüştürülmesi ve firmaların yabancı para pozisyonlarının kontrol altında tutulması; hem para politikasının aktarım mekanizması, hem de finansal istikrar açısından kritik bir role sahiptir.

Bu çerçevede Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından 2023 yılında yürürlüğe konulan döviz dönüşüm desteği uygulaması, firmaların yurt dışı kaynaklı döviz gelirlerini Türk lirasına dönüştürmelerini teşvik eden temel araçlardan biri olmuştur. Firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerini TCMB’ye satmaları karşılığında belirli süre döviz almama taahhüdü verilmesi esasına dayanan döviz dönüşüm desteği sistemi, 01 Ekim 2026 tarihi itibariyle yürürlüğe giren Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ (Sayı: 2023/5)’de Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (Sayı: 2026/11) ile kökten bir değişime uğramış ve destek uygulamasında yeni bir dönem başlatılmıştır.

Söz konusu Tebliğ ile döviz dönüşüm desteği, yalnızca döviz satışını teşvik eden bir mekanizma olmaktan çıkartılarak firmanın döviz pozisyonuyla ve yurtiçinde yarattığı katma değerle ilişkilendiren yeni bir sisteme dönüştürülmüştür.

Yeni sistemin; döviz almama taahhüdünün kaldırılması ve yüzde 10'luk döviz pozisyon oranının getirilmesi, destek kapsamında dönüştürülebilecek döviz tutarının katma değerle ilişkilendirilmesi ve ihracata yönelik üretim yapan tedarikçi firmaların destek mekanizmasına daha etkin şekilde dahil edilmesi olmak üzere üç temel unsur üzerine inşa edildiği gözlemlenmektedir.

Bu çalışmada, döviz dönüşüm desteğinin gelişimine ilişkin olarak; 2023/5 sayılı Tebliğ kapsamında getirilen ilk düzenlemeler, 2024 ve 2025 yıllarında yapılan değişiklikler ve 2026/11 sayılı Tebliğ ile sisteme ilişkin getirilen yeni düzenlemeler incelenecektir.

DÖVİZ DÖNÜŞÜM DESTEĞİNE İLİŞKİN YASAL DÜZENLEMELER

2023/5 Sayılı Tebliğin Getirdiği İlk Sistem

Döviz dönüşüm desteğinin temel hukuki dayanağını; 26 Ocak 2023 tarih ve 32085 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2023/5 sayılı Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğ oluşturmaktadır.  

Söz konusu Tebliğ’de dönüşüm desteğinin, firmaların TCMB tarafından belirlenecek olan yurt dışı kaynaklı döviz gelirlerine uygulanacağı belirlenmiş ve düzenlemedeki temel amacın, ticari hayatta Türk lirasına olan geçişi ve liralaşmayı destekleyerek firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerini Merkez Bankasına satması karşılığında TL cinsinden destek sağlanması olduğu ifade edilmiştir.

2023/5 sayılı Tebliğ’de değişiklik yapılmasına dair yayımlanan diğer Tebliğler (2024/14 - 2025/11 - 2025/18 ve 2026/8 sayılı Tebliğler) sonrasında döviz dönüşüm desteğine ilişkin ilk sistem aşağıda detaylarına yer verildiği şekilde ortaya çıkmış bulunmaktaydı.

Öncelikle, TCMB tarafından destek uygulamasına tabi tutulacak olan dövizler, firmalarca Türkiye'ye getirilen;

• döviz cinsinden ihracat gelirleri,
• yabancılara yurt içinde sunulan hizmetler karşılığında yurtdışı yerleşiklerden elde edilen döviz kazandırıcı hizmet gelirleri ve
• serbest bölge firmalarının yurt dışına yaptıkları satışlardan elde ettikleri döviz gelirleri

olarak belirlenmişti.

Düzenlemeler kapsamında, yurda getirilen yurt dışı kaynaklı dövizin en az yüzde 40’ı  Merkez Bankasına satıldıktan sonra getirilen dövizin kalan kısmının dönüşüm kuru üzerinden Türk lirası vadeli mevduat ve katılma hesaplarına dönüştürülmesi ve Merkez Bankasınca belirlenecek süre boyunca Merkez Bankasına satılan tutardan daha fazla döviz alımı yapmama taahhüdünde bulunulması şartıyla, taahhüt sahibi firmalara dönüşüm kuru üzerinden Türk lirasına çevrilen tutarın yüzde 2’si kadar da döviz dönüşüm desteği sağlanması kararlaştırılmış bulunmaktaydı.

Getirilen düzenlemede döviz dönüşüm desteğinin önemli koşullarından biri, firmanın belirli bir süre boyunca döviz alımı yapmayacağına ilişkin taahhütte bulunmasıydı ve söz konusu süre 1 ay olarak uygulanmaktaydı. Bu mekanizmanın amacı, firmaya döviz dönüşümü karşılığında destek sağlanırken aynı firmanın yine aynı dönemde yeniden döviz talebinde bulunmasının önlenmesiydi.

Dolayısıyla sistem, bir taraftan firmaların dövizlerini Türk lirasına dönüştürmesini teşvik ederken diğer taraftan döviz talebinin sınırlandırılmasını amaçlayan iki yönlü bir işlerlik ihtiva etmekteydi.

Öte yandan, firmalarca verilen döviz alımı yapılmaması taahhüdünün yerine getirilmemesi halinde döviz dönüşümü desteği tutarlarının, ilgili dönem boyunca oluşan pozitif kur farkı eklenerek ve döviz dönüşümü desteğinin ödenme tarihinden taahhüdün yerine getirilmediğinin tespiti tarihine kadar geçen süre için tespit tarihinde geçerli olan Merkez Bankasının ilan ettiği en yüksek gecelik borç verme faiz oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte bankalarca tahsil edilerek Merkez Bankasına aktarılacağı belirtilmiş bulunmaktaydı.

Bununla birlikte taahhüdünü yerine getirmeyen firmaların Merkez Bankası kaynaklı kredi kullanım taleplerinin, taahhüdün yerine getirilmediğinin tespit edildiği tarihten itibaren bir yıl süreyle kabul edilmeyeceği hüküm altına alınmıştı.

Yukarıda bahsedilen düzenlemelerin yanı sıra, 2023/5 sayılı Tebliğde değişiklik yapılmasına dair 2024/14 sayılı Tebliğ ile uygulamaya ‘’Gerçeğe aykırı beyan ve usulsüz kullanım’’ başlıklı 4/A maddesi eklenmiş ve döviz alımı yapılmaması taahhüdünü yerine getirmeyen firmalara ilişkin yaptırımlar yeniden düzenlenerek;

• döviz dönüşüm desteğinden usulsüz olarak yararlanıldığının veya Merkez Bankasına ya da bankalara gerçeğe aykırı beyanda bulunulduğunun tespiti halinde döviz dönüşümü desteği tutarları ilgili dönem boyunca oluşan pozitif kur farkı eklenerek ve döviz dönüşümü desteğinin ödenme tarihinden taahhüdün yerine getirilmediğinin, usulsüz işlem yapıldığının veya Merkez Bankasına ya da bankalara gerçeğe aykırı beyanda bulunulduğunun tespiti tarihine kadar geçen süre için tespit tarihinde geçerli olan Merkez Bankasının ilan ettiği en yüksek gecelik borç verme faiz oranı üzerinden hesaplanacak faizi ile birlikte bankalarca tahsil edilerek Merkez Bankasına aktarılacağı,
• bu firmaların Merkez Bankası kaynaklı kredi kullanım talepleri ile Tebliğ kapsamındaki destek ödemesi taleplerinin yukarıda belirtilen yaptırım tutarının ödendiği tarihe kadar kabul edilmeyeceği,
• döviz dönüşüm desteğinden usulsüz olarak yararlanan veya Merkez Bankasına ya da bankalara gerçeğe aykırı beyanda bulunan firmalar döviz dönüşüm desteğinden yararlandırılmayacağı ve bu firmaların Merkez Bankası kaynaklı kredi kullanım taleplerinin 3 yıl süre ile kabul edilmeyeceği

hüküm altına alınmış bulunmaktaydı.

2023 döneminden itibaren uygulanan süreç sonrasında yayımlanan 2026/11 sayılı Tebliğ ile yukarıda bahsedilen düzenlemelerde önemli değişikliklere gidilmiştir.

Döviz Dönüşüm Desteğine İlişkin Getirilen Yeni Sistem

01.08.2026 tarihli ve 33327 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2026/11 sayılı Tebliğ ile döviz dönüşüm desteği sisteminde esaslı değişikliklere gidilmiştir. Bu değişiklikler kapsamında TCMB tarafından 01.10.2026 tarihinde (Yeni) Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatı yayınlanmıştır. Getirilen yeni düzenlemeler de yayım tarihi itibariyle yürürlüğe girmiştir. 

Yapılan değişiklikler ile döviz dönüşüm desteği, döviz geliri elde eden firmaların yalnızca döviz satışını teşvik eden bir düzenleme olmaktan çıkartılarak, firmanın döviz pozisyonuyla ve yurtiçinde yarattığı katma değerle ilişkilendiren yeni bir sisteme dönüştürülmüştür. Bu kapsamda yeni sistem, firmaların döviz almama taahhüdünü kaldırılmakta ve destek kapsamında dönüştürülebilecek döviz tutarını katma değerle ilişkilendirmektedir.

TCMB'nin açıklamasına göre düzenlemenin amacı, desteğin yurtiçinde üretim ve istihdam yoluyla daha fazla katma değer oluşturan ve net döviz satım eğilimi yüksek firmalara yönlendirmesidir.

Ayrıca, yeni sistemde, teşvikten faydalanabilmek için yüzde 10'luk döviz pozisyon oranı sınırı getirilmekte ve ihracata yönelik üretim yapan tedarikçi firmaların destek mekanizmasına daha etkin şekilde dahil edilmesi amaçlanmaktadır.

Getirilen yeni sisteme ilişkin Tebliğ’de yer alan ve öne çıkan başlıca düzenlemeler şu şekildedir;

• Destekten yararlanmak için aranan döviz alımı yapmama taahhüdü kaldırılmış; bunun yerine döviz pozisyonu esaslı yeni bir uygulama getirilmiştir.
• Temelde %2 oranında olan ancak, geçici olarak %3 olarak uygulanan döviz dönüşüm desteğinin süresi 31 Ocak 2027 tarihine kadar uzatılmıştır.
• Döviz dönüşüm desteğinden yararlanabilmek için, firmaların döviz pozisyonu oranlarının TCMB tarafından belirlenen sınırı aşmadığının tevsik edilmesi gerekmektedir.
• TCMB'ye, firmaların destek kapsamında satabilecekleri döviz tutarı ile alabilecekleri destek tutarına üst limit belirleme yetkisi verilmiştir.
• TCMB, gerekli gördüğü firmaları doğrudan veya aracı bankalar aracılığıyla incelemeye alabilecek; inceleme süresince destek ödemesi yapılmayabilecektir.
• Aracılı ihracat uygulamasının kapsamı Dış Ticaret Sermaye Şirketlerinin yanı sıra Sektörel Dış Ticaret Şirketleri ve diğer aracı ihracatçıları da kapsayacak şekilde genişletilmiştir.
• Gerçeğe aykırı beyan veya usulsüz kullanım halinde uygulanacak yaptırımlar yeniden düzenlenmiş; belirli durumlarda yaptırımların aynı kontrol yapısı içindeki diğer firmalara da uygulanabilmesine yönelik hükümler getirilmiştir.

2026/11 sayılı Tebliğ sonrasında TCMB tarafından yayımlanan Firmaların Yurt Dışı Kaynaklı Dövizlerinin Türk Lirasına Dönüşümünün Desteklenmesi Hakkında Tebliğe İlişkin Uygulama Talimatında yer alan başlıca düzenlemeler ise şu şekildedir;

• Döviz dönüşüm desteğinden yararlanabilmek için döviz pozisyonu oranının %10’u aşmaması
• Döviz pozisyonu oranı, hazır döviz varlıkları toplamının net satış hasılatı ile aktif toplamından büyük olana bölünmesi suretiyle hesaplanacaktır.
• Döviz Pozisyonu Bildirim Formu SMMM veya YMM tarafından hazırlanıp onaylanacak ve belge tarihinden itibaren 15 gün geçerli olacaktır.
• Firmaların destek kapsamında TCMB’ye satabilecekleri döviz tutarı, firma kârlılığı ve 12 aylık işgücü maliyeti esas alınarak hesaplanacak olan firma satış limitiyle sınırlandırılmıştır.
• Firmaların bir takvim yılı içinde yararlanabilecekleri azami döviz dönüşüm desteği 100 milyon TL olarak belirlenmiştir.
• 1 Ekim-31 Aralık 2026 dönemi için firma satış limiti ile azami döviz dönüşüm desteği tutarı 0,25 katsayısı ile çarpılarak uygulanacaktır.
• Gerçeğe aykırı beyan ve usulsüz kullanım halinde destek ve TCMB kaynaklı kredilere ilişkin kısıtlama süresi ilk tespitte 1 yıl, sonraki tespitlerde 3 yıl olarak belirlenmiştir.

Uygulama Talimatı kapsamında destekten yalnızca Türkiye'de kanuni yerleşim yeri bulunan tüzel kişiler yararlanabilmektedir ve şahıs işletmeleri söz konusu destek kapsamının dışında bulunmaktadır. Dolayısıyla hizmet ihracatını tüzel kişiliği olmayan şahıs şirketi üzerinden yapan mükelleflerin bu destekten yararlanma imkanı bulunmamaktadır.

Uygulama Talimatında yer verilen ve yukarıda bahsedilen söz konusu düzenlemelerin detaylarına ise aşağıdaki başlıklarda değinilmektedir.

Döviz Dönüşüm Desteği Kapsamında Yer Alan Dövizler

Uygulama Talimatında yurt dışı kaynaklı dövizler olarak tanımlananlar;

• Döviz cinsi ihracat gelirleri,
• Yabancılara yurt içinde sunulan hizmetler karşılığında kazanılan döviz tutarları da dahil olmak üzere yurt dışında yerleşiklerden elde edilen döviz kazandırıcı hizmet gelirlerinden yurda getirilen dövizleri ve
• Serbest bölgede faaliyet gösteren firmaların yalnızca yurt dışına yaptıkları satışlardan elde ettikleri döviz gelirleridir.

Tüm kıymetli madenlerin ihracından kaynaklanan dövizler ise bu kapsamın dışında tutulmuştur.

Döviz Pozisyonu Oranı Sınırlaması

1 Ekim 2026 yürürlüğe giren Uygulama Talimatı ile döviz alımı yapmama taahhüdü kaldırılmış ve bunun yerine firmaların %10’luk döviz pozisyonu oranını aşmaması şartı getirilmiştir. Buna göre, döviz pozisyonu oranı %10’u aşan firmalar döviz dönüşüm desteğinden yararlanamayacaktır. Dolayısıyla, yeni düzenleme sonrasında destekten yararlanmak isteyen firmaların %10’luk döviz pozisyonu oranlarını her döviz satışından önce kontrol etmeleri önem arz etmektedir.

Uygulama Talimatının Ek: C bölümünde yer alan Döviz Pozisyonu Bildirim Formuna göre oran aşağıdaki şekilde hesaplanacaktır:

Döviz Pozisyonu Oranı = Hazır Döviz Varlıkları Toplamı / (Net Satış Hasılatı veya Aktif Toplamından büyük olanı)

Formülde yer alan;

• Hazır döviz varlıkları toplamının hesabında; Kasa + Alınan Çekler + Bankalar - Verilen Çekler ve Ödeme Emirleri + Diğer Hazır Değerler + Menkul Kıymetler + Ortak, İştirak ve Bağlı Ortaklıklardan Alacaklar dikkate alınacak,
• Net Satış Hasılatı ve Aktif Toplamı hesabında ise; son yıllık beyannamede yer alan veriler kullanılacaktır. Zira formda bahsedildiği üzere; aktif toplam tutarı Gelir İdaresi Başkanlığına verilen yıllık beyannamelerde raporlanan en güncel yıl sonu bilanço aktif tutarı, net satış hasılatı ise aynı beyannamede yer alan yıllık net satış hasılatı toplamıdır.

Öte yandan, döviz ve altınların TL karşılıkları hesaplanırken ilgili yılın ilk iş günündeki kur ve fiyatlar baz alınacaktır. Bu kapsamda döviz pozisyonu bildiriminde, altın/döviz varlık ve yükümlülüklerinin TL karşılığı olarak, döviz varlıkları için TCMB tarafından içinde bulunulan yılın ilk iş günü ilan edilen döviz alış kurları; altın varlıkları için Borsa İstanbul tarafından içinde bulunulan yılın ilk iş günü ilan edilen altın fiyatları üzerinden hesaplanarak yazılacaktır.

Firmaların TCMB’ye Satabilecekleri Döviz Tutarına Getirilen Limit

2026/11 sayılı Tebliğ değişikliğiyle, firmaların destek kapsamında satabilecekleri döviz tutarlarının firma kârlılığı ve işgücü maliyetinden oluşan katma değer tutarı dikkate alınarak sınırlandırılabileceği düzenlenmiştir. Uygulama Talimatında, bu kapsamda uygulanacak firma satış limitinin esasları belirlenmiştir. Buna göre firma limiti TCMB tarafından; firma kârlılığı ve 12 aylık işgücü maliyeti verileri esas alınarak hesaplanacaktır.

Buna göre firmaların bir limit kullanım dönemi içerisinde TCMB’ye satabilecekleri toplam döviz tutarının Türk lirası karşılığı, ilgili döneme ait firma satış limitini aşamayacaktır. Ayrıca, bir limit kullanım döneminde kullanılmayan firma satış limiti izleyen limit kullanım dönemine devredilmeyecektir.

Firmanın ilgili dönemde zarar etmesi halinde, katma değer tutarının hesaplanmasında sadece işgücü maliyeti esas alınacaktır. Firma kârlılığının belirlenmesinde, Gelir İdaresi Başkanlığına beyan edilen faaliyet kârı tutarı esas alınacaktır.

İşgücü maliyeti ise Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına ibraz edilen ve firmaların sigorta primi hesaplamalarına esas teşkil eden maaş/ücret ödemeleri ile çalışanlar adına ödenen sosyal güvenlik primi tutarları toplamından oluşacaktır.

Öte yandan, firma satış limiti TCMB tarafından yılda iki kere güncellenecektir. Bu kapsamdaki güncellemelerin Ocak ve Temmuz ayları içerisinde yapılması öngörülmüştür.

Döviz Dönüşüm Desteği Tutarında Tavan Uygulaması

Uygulama Talimatına göre firmanın limit kullanım dönemi içinde yararlanabileceği azami döviz dönüşüm desteği tutarı 100 milyon TL’dir. Herhangi bir nedenle döviz satışından sonra döviz dönüşüm desteğinden yararlanılamaması veya döviz dönüşüm desteğinin iade edilmesi halinde, söz konusu döviz satışı nedeniyle firma satış limitinden veya azami döviz dönüşüm desteğinden düşülen tutarlar yeniden firma satış limitine veya azami döviz dönüşüm desteğine ilave edilmeyecektir.

Öte yandan, Uygulama Talimatında 01 Ekim-31 Aralık 2026 arası tarihleri kapsayan bir kıst dönem uygulamasına yer verilmiştir. Buna göre, 01 Ekim 2026 itibarıyla hesaplanacak firma satış limiti, 01 Ekim 2026 ile 31 Aralık 2026 tarihlerini kapsayan limit kullanım döneminde, yalnızca bu döneme mahsus olmak üzere 0,25 katsayısı ile çarpılarak uygulanacaktır.

Geçiş dönemi özelinde firmaların 01 Ekim 2026 tarihi öncesinde satmış oldukları döviz tutarları, kalan firma satış limiti hesabında dikkate alınmayacaktır. Buna paralel olarak, 01 Ekim-31 Aralık 2026 arası dönemi kapsayan limit kullanım döneminde firmaların yararlanabileceği azami döviz dönüşüm desteği tutarı da 0,25 katsayısı ile çarpılarak uygulanacaktır. Ayrıca, yine bu dönem özelinde firmaların 01 Ekim 2026 tarihi öncesinde yararlanmış oldukları döviz dönüşüm desteği tutarları da söz konusu limit kapsamında dikkate alınmayacaktır.

Peşin İhracat ve Aracılı İhracatların Durumu

İhracat Genelgesi kapsamında peşin ihracat bedeli olarak getirilen dövizlerin TCMB’ye satışı sırasında, gümrük beyannamesi bilgisi bildirilmeden önce talep formu ile döviz dönüşüm desteği talebinde bulunulabilecektir. Bu durumda döviz satışını takip eden 6 ay içerisinde, en az TCMB’ye satılan döviz tutarında ve ödeme şekli “Peşin Ödeme” yazılı olan gümrük beyannamesi bilgisi ile Döviz Pozisyonu Bildirim Formunun aracı bankaya bildirilmesi gerekmektedir.

Öte yandan, 2026/11 sayılı Tebliğ ile aracılı ihracat uygulamasının kapsamına Dış Ticaret Sermaye Şirketlerinin yanı sıra Sektörel Dış Ticaret Şirketleri ve diğer aracı ihracatçılar da dahil edilmiş bulunmaktadır. Uygulama Talimatına göre, aracı ihracatçı tarafından yurda getirilen peşin ihracat bedeli olmayan dövizlerin aracı ihracatçılara ürün tedarik/imal eden firmalar adına satışı;

• Aracı ihracatçı ve tedarikçi/imalatçı firmaların Ek-E’de yer alan Aracılı İhracat Kapsamında Döviz Dönüşüm Desteğinin Tedarikçiye/İmalatçıya Ödenmesine İlişkin Beyannameyi,
• Aracı ihracatçı ile tedarikçi/imalatçı firma arasında yapılmış aracılı ihracat sözleşmesini,
• Tedarikçi/imalatçı firma unvanının kayıtlı olduğu ilgili Gümrük Beyannamelerini ve
• Bu beyannameler kapsamındaki tedariğe/imalata ilişkin ihraç kayıtlı mal faturalarını

aracı bankaya ibraz etmeleri halinde yapılabilecektir.

Bu durumda Uygulama Talimatı bakımından döviz satışının tedarikçi/imalatçı firma tarafından yapıldığı kabul edilecek ve döviz dönüşüm desteği aracı banka tarafından doğrudan tedarikçi/imalatçı firmanın hesabına aktarılacaktır.

Döviz Pozisyonu Bildirim Formunun Hazırlanması

Döviz Pozisyonu Bildirim Formu, SMMM veya YMM unvanını haiz meslek mensuplarınca hazırlanarak imzalandıktan sonra, firma yetkilileri tarafından formda yer verilen bilgilerin doğruluğu teyit edilerek imzalanacak ve aracı bankaya ibraz edilecektir. Söz konusu form aracı bankaya ıslak imzalı veya elektronik imzalı olarak ibraz edilebilecektir.

Öte yandan formun ekinde, formu onaylayan SMMM veya YMM’nin bağlı bulunduğu meslek odasının çalışanlar listesine kayıtlı olduğunu gösteren Faaliyet Belgesinin bulunması zorunludur. Faaliyet Belgesi aslının aracı bankaya ibrazından itibaren üç ay içinde aynı SMMM veya YMM tarafından düzenlenerek onaylanan diğer döviz pozisyonu bildirim formları bakımından söz konusu faaliyet belgesinin ibrazı yeterli olacaktır.

Döviz Pozisyonu Bildirim Formu, belge tarihinden itibaren 15 gün süreyle geçerli olacak ve bu süre içinde aynı form kapsamında birden fazla işlem yapılabilecektir.

Gerçeğe Aykırı Beyan ve Usulsüz Kullanıma İlişkin Süreler

Firmaların gerçeğe aykırı beyan ve usulsüz kullanım durumunda döviz dönüşüm desteği talepleri ile TCMB kaynaklı kredi başvuruları ve kullanım talepleri, TCMB tarafından Uygulama Talimatıyla belirlenen ve aşağıda yer verilen sürelerde kabul edilmeyecektir.

Firmaların döviz dönüşüm desteğinden usulsüz, amaca aykırı veya gerçeğe aykırı bilgi ve belge sunularak faydalandığının tespit edilmesi halinde, haklarında tespit yapılan firmaların döviz dönüşüm desteği talepleri ile TCMB kaynaklı kredi başvuruları ve kullanım talepleri tespit tarihinden itibaren kabul edilmeyecektir.

Uygulama Talimatının 8/1 maddesi uyarınca hesaplanan tutarın firma tarafından aracı bankaya ödendiği tarihten itibaren ise söz konusu talepler; ilk tespitte 1 yıl, sonraki tespitlerde ise 3 yıl boyunca kabul edilmeyecektir. 

Bununla birlikte, firmaların söz konusu tespitler kapsamında faydalandığı toplam döviz dönüşüm desteği tutarının 100.000 TL’yi aşmadığı durumlarda, Uygulama Talimatının 8/1 maddesi kapsamında hesaplanan tutarın firma tarafından aracı bankaya ödenmesi şartıyla belirtilen süre kısıtları uygulanmayacaktır.

Dönüşüm Desteği Kullanımına İlişkin Diğer Hususlar

2026/11 sayılı Tebliğ sonrasında yayımlanan Uygulama Talimatına göre;

• Döviz kazandırıcı hizmet gelirleri bakımından ilgili dövizlerin kesin fatura tarihinden itibaren 180 gün içerisinde TCMB’ye satılması halinde destekten yararlanılabilecektir.
• Serbest bölgede faaliyet gösteren firmaların yurt dışına yaptıkları satışlarda, ilgili dövizlerin Serbest Bölge İşlem Formuna istinaden yurt dışına gönderilmek üzere serbest bölgeden çıkış yapıldığına ilişkin ilgili idarenin formu onayladığı tarihten itibaren 180 gün içerisinde TCMB’ye satılması gerekmektedir.
• Firmalar ETGB (Elektronik Ticaret Gümrük Beyannamesi) ile ihracatları için de döviz dönüşüm desteğinden yararlanabilecektir. ETGB sunulan hallerde, firmalardan üç ay boyunca tek bir banka aracılığıyla ETGB’li işlem gerçekleştireceğine ilişkin Talimatın Ek-D’de kısmında yer alan beyanname alınacaktır.
• Döviz kazandırıcı hizmetlere aracılık eden firmalar, sadece verdikleri aracılık hizmetlerinden hak ettikleri dövizleri satarak döviz dönüşüm desteğinden yararlanabilecektir. 
• Dahilde İşleme Rejimi kapsamında gerçekleştirilen ihracat işlemlerinde, döviz dönüşüm desteğine esas döviz satış tutarının hesabında ihracat bedelinden bedelsiz ithalat tutarı düşülerek bulunan tutar esas alınacaktır. Bedelsiz ithalat tutarının ihracat bedeline eşit veya ihracat bedelinden fazla olması halinde destek ödenmeyecektir.
• İhracat ve Döviz Kazandırıcı Hizmetler Reeskont Kredisi Uygulama Talimatı ile İhracat ve Döviz Kazandırıcı Hizmetler Reeskont Finansmanı Uygulama Talimatının Ek-4’üncü maddelerine göre kredi kullanan firmalara kredi vadesi boyunca döviz dönüşüm desteği sağlanmayacaktır.

SONUÇ

2023 yılında yürürlüğe konulan ve başlangıçta firmaların yurt dışı kaynaklı dövizlerini TCMB’ye satmaları karşılığında belirli süre döviz almama taahhüdü verilmesi esasına dayanan Döviz Dönüşüm Desteği Sistemi, 01 Ekim 2026 tarihi itibariyle yürürlüğe giren 2026/11 sayılı Tebliğ ile önemli bir değişime uğramış ve destek uygulamasında yeni bir dönem başlatılmıştır.

Söz konusu Tebliğ ile döviz dönüşüm desteği, yalnızca döviz satışını teşvik eden bir mekanizma olmaktan çıkartılarak firmanın döviz pozisyonuyla ve yurtiçinde yarattığı katma değerle ilişkilendiren yeni bir sisteme dönüştürülmüştür.

Yeni düzenleme kapsamında, döviz pozisyonu oranı %10’u aşan firmalar döviz dönüşüm desteğinden yararlanamayacağı için destekten yararlanmak isteyen firmaların %10’luk döviz pozisyonu oranını her döviz satışından önce kontrol etmeleri önem arz etmektedir. Ayrıca, yeni dönemde desteğin tutarı faaliyet karı ve işgücü maliyetlerinin toplamı olarak tanımlanan yaratılan katma değerle sınırlandırılmıştır.

Makalemizde belirttiğimiz üzere; dönüşüm desteği oranının %3 olarak uygulanması, 2026/11 sayılı Tebliğ ile 31.01.2027 tarihine kadar uzatılmıştır. Yeni sistem bakımından 01.10.2026-31.01.2027 tarihlerini kapsayan dönem için de bu oranın uygulanması öngörülmektedir. Söz konusu tarihin sona ermesini müteakip yeni bir uzatma olmaması halinde izleyen süreçte temelde belirlenmiş olan %2’lik oran uygulanacaktır.     

Öte yandan, yurda getirilen ihracat kaynaklı ve İBKB (İhracat Bedeli Kabul Belgesi) veya DAB’a (Döviz Alım Belgesine) bağlanan dövizlerin en az yüzde 40’ının (31 Ocak 2027’ye kadar %35’inin) belgeyi düzenleyen banka aracılığıyla Merkez Bankasına satılma zorunluluğunun devam ettiği unutulmamalıdır.